facebook share abending tab-grenndargamar tab-stodvar mobile-eda176c2-929b-4cbe-a59f-033895784f6c mobile-2d59403d-800f-4012-9f8c-ab521d18129a mobile-e4fa1932-d66b-48da-9ec0-11f3feda73fc mobile-b0ceecf3-b304-479b-8977-a925874a7338 mobile-b4111b64-f6d7-48d1-b1d8-fa610628a7cb Asset-1 mobile-59ba86ab-b21d-47a3-8b9a-288e166f65ed arrow-up2 mobile-def53fbd-bbc5-48bc-8fc1-53f0b0359a23 mobile-50eddc45-fcd8-4d0f-b44a-8b2e822aa004 mobile-2798a11b-0bb7-4046-a3fa-f96962d4a511 mobile-e1a61e1e-5d30-400f-9098-43f86eec3b06 close menu close plus f57cebe7-6e0b-49c3-b20a-8d766b89441c 5dce8971-e3a6-4bf2-97b0-3d60e615f1cd 9fa88e3b-2272-4dfb-8e3f-775d8c94e634 Mavæli í umbúðum Plast án úrvinnslugjalds 7a3857b1-829f-4703-a9bd-fb7b7782a3f1 7a3857b1-829f-4703-a9bd-fb7b7782a3f1 16f4f037-7541-4a51-bf3b-4dbb44520315 c25309f0-f7b8-430c-833d-4274392323d7 e7eab9b2-989d-4e6e-aada-00bb975eabc8 f0a78693-308f-4fe1-b701-134f83f5f368 ee8e0b30-6ea2-4946-b7e6-ce731e9249c6 c8c24001-874e-4032-8952-3d883ed620a3 66fb2136-3079-4e58-b4e4-f073e07ce1bb 21fb52be-1b9e-41b7-885b-4af93be46fd2 Lituð timburflís malningarurgangur 90380c5f-e925-47f7-849b-786851d8dfd5 85d17bb8-04ba-44e4-bdb0-b491d9805c3d slatururgangur-2 8e0f7249-fc81-46a2-a778-3af99607c866 6aae3f9f-07a0-46c2-8c92-4e8075b0b6a2 Bólstruð húsgögn, dýnur o.þ.h. 9722274c-cdcd-4625-ab91-539a2cc425b0 51980ecb-63f9-449d-888d-7249a6229efd Vörubretti, kassar o.þ.h. Fiskikör Baggaður úrgangur Sag Afskurður – sléttur pappi Afskurður bylgupappi arrow acdf5b74-efd9-4f6c-9bf2-e841ebeca1cd 6726825f-6e95-4c7b-ac16-0cbea1391b8c b7945e22-d191-4d2d-a998-6329f6bb6845 athygli 4fa8e768-6969-4d29-a80e-5b70ce47ee9e 5ddf25f1-effa-4b35-b167-1c94f43a2b4c 405f3c56-cca1-41fd-8bac-6d1c6f182566 Dýrahræ Dýrahræ einstaklingar Bílrúður b364f7cf-142d-42ac-a27b-41fd49096089 03a4a6dd-1e5f-42e8-b1b2-6f225137513c 9ce6551e-6a2f-484d-9b8e-a5f1cd98620e 1ab4c955-d4a3-4588-be9a-81e22a79baf6 1ab4c955-d4a3-4588-be9a-81e22a79baf6 6629ba24-6a5d-4be7-b367-ca24d97a14a2 40483997-7ae1-4d80-8027-6a9f5af29e3f fot-02 gama 8e47fe9e-13d4-4bfd-a44e-2d3cfa03bcbd 886e6052-f6b2-4266-bfa8-41f8e60811b6 gler-01 gler-02 c3ecd163-8743-4782-9bb0-6f5fe0496658 4faca918-d246-435c-9ca0-d24d4d7d0619 c926ed52-2e95-46e6-90fd-aeb2226f0627 Dekkjakurl haensnaskitur2 73dcf6b9-bfa0-474e-8654-ece181e410a6 96bb2f46-5b56-454e-afca-4e51364441ae 9c9af0ee-9004-4cf4-993a-04b7e80a727b e9b6e998-dfea-4af4-85bd-407ea8481f38 b1e6d44f-9e6e-4e69-ae0e-9ee6444d578c kapalkefli2 5959d1a9-996f-4664-b483-b049c8355dec listi 453da20c-c927-4478-8c7b-dedbcc7375d6 b199f903-b1c4-4e80-974d-54cfd15f756b 10265d3e-c7d1-4518-a77e-04d9146b169a e3ad21d8-6ad1-4c81-b05f-7d34ae47aad6 malmar-02 malmar-03 matarleifar-012 Almennur heimilisúrgangur matarleifar-03 8f8414ac-597d-4849-9d1a-5e6c824aeac9 c2740c95-d177-4c42-8b5d-16201e308fa3 6bd66b03-9d2b-42a2-8858-ba421a4a274d b6c12134-1a41-412f-8263-255e28443c43 5c9280c2-b0ec-4839-adad-f81fad2a66e6 obagganlegur3 Nav – Óflokkaður úrgangur Nav – Óflokkaður úrgangur Óflokkaður úrgangur - af byggingarsvæðum Óflokkaður úrgangur - frá einstaklingum, verslunum o.þ.h. Óflokkaður úrgangur - frá einstaklingum, verslunum o.þ.h. b83a1e9a-781d-448a-a126-a1976d67ae95 Ólífrænn dælanlegur úrgangur - yfir 20% þurrefni a6709958-51a5-4c46-a675-3be38ca3cb8c plastumbudir-02 plastumbudir-03 87b3cafa-ecfb-46fb-83f8-bdb0c32898ed aff43df9-d76b-4dd5-bffc-e8203e3027f7 378b69fa-7b55-480c-b0b7-ca6b84a0b0c8 e00104d8-0523-43e9-a81a-a610cd566fde e10f4a7c-cfc9-4f9b-840e-3e8f4b854b8e Plastumbúðir og annað plast 2150ec56-87db-4ccf-976d-f35c73492c3d Flöskur og dósir, rafræn talning f089a81a-de83-43c3-a521-e1781190d054 80d71128-c317-496d-845c-56044475a5da bd11adef-039e-4d72-afb3-f4578655de42 dfc4968e-6a6f-4d49-a322-004354d6a36a slatururgangur-14 slatururgangur-2 fc34af50-4a59-4867-8163-f8813903380d a5ce37e9-7933-4611-9213-07331b8ae696 Steinefni frá daglegum heimilisrekstri f68ecc6e-63c4-422a-a3fc-c6a9c68f82f4 44563d4f-32c8-4c2f-a57c-c71470cb1448 Grófur úrgangur frá framkvæmdum 85976308-7ecb-4d6e-91b4-e7987a458fc2 bcfa0c1d-1f7a-4e9b-a831-1455592b3e38 Pressanlegur úrgangur frá framkvæmdum Yfirlagsefni Umbúðir úr hörðu plasti 366d1a44-40a7-406f-a244-e9d86db73fc4 veltaekur b0ceecf3-b304-479b-8977-a925874a7338 e1a61e1e-5d30-400f-9098-43f86eec3b06 flokkur-fot-klaedi flokkur-fot-nytjahl 2798a11b-0bb7-4046-a3fa-f96962d4a511 Asset-2 flokkur-gummi 9f137f52-a483-417b-9ba7-fc4f9afc491d 9f137f52-a483-417b-9ba7-fc4f9afc491d eda176c2-929b-4cbe-a59f-033895784f6c flokkur-malmar-02 flokkur-matarleifar flokkur-nytjahlutir b4111b64-f6d7-48d1-b1d8-fa610628a7cb 2d59403d-800f-4012-9f8c-ab521d18129a flokkur-plast-02 50eddc45-fcd8-4d0f-b44a-8b2e822aa004 def53fbd-bbc5-48bc-8fc1-53f0b0359a23 e4fa1932-d66b-48da-9ec0-11f3feda73fc 59ba86ab-b21d-47a3-8b9a-288e166f65ed Hjól Byggingarvörur arrow2 gamur search

Hvað er lífplast og hvernig flokkast það?

Mörgum þykir erfitt að átta sig á hvað skal flokka sem plast og hvað ekki. Hver er munurinn á hefðbundnu plasti og svonefndu lífplasti og hvaða flokkunarmöguleikar eru fyrir lífplast í gegnum farvegi SORPU?

Lífplast (e. bioplastics) er ekki bara ein tegund af plasti heldur samheiti yfir plasttegundir sem búa yfir ólíkum eiginleikum og nýtingarmöguleikum. Hinar ýmsu gerðir lífplasts eiga sameiginlegt að vera framleiddar úr endurnýjanlegum hráefnum og/eða geta brotnað niður við tilteknar aðstæður. Oftast er hugtakið notað um plast sem á uppruna sinn í lífmassa (e. biobased plastic), þ.e.a.s. plöntum í stað jarðolíu. Samkvæmt European bioplastics, samtökum lífplastiðnaðarins í Evrópu, er hugtakið lífplast þó einnig notað um lífbrjótanlegt plast (e. biodegradable) sem á uppruna sinn í jarðolíu.

Lífbrjótanlegt lífplast úr lífmassa (PLA)

Lífplast sem er lífbrjótanlegt (e. biodegradable) brotnar niður í vatn, lífmassa og CO2 við heppilegar aðstæður. Niðurbrotið er m.a. háð hitastigi, rakastigi og örveruflóru. Kjöraðstæður eru sjaldnast fyrir hendi í náttúrunni og því ólíklegt að plastið brotni þar niður, nema á löngum tíma. Hins vegar getur plastið brotnað niður í stýrðu ferli í jarðgerðarstöðvum eða á urðunarstöðum. Dæmi um þetta er plast sem ber merkinguna PLA og er t.d. notað í ýmsar umbúðir og einnota borðbúnað. PLA er helst notað undir kalda drykki og matvöru. Í útliti eru glös og umbúðir úr PLA eins og hefðbundin plastglös og umbúðir. Neytandinn áttar sig helst á því að ekki er um hefðbundið plast að ræða þegar hann skolar glasið í heitu vatni. PLA þolir ekki háan hita og glasið breytir um lögun við um 60°C. Fræðilega er hægt að endurvinna PLA í nýjar vörur án þess að hráefnið tapi gæðum, en það er almennt ekki gert því markaðshlutdeild efnisins er enn fremur lítil og efnisendurvinnsla því óhagkvæm. Því fer PLA oftast í jarðgerðarstöðvar eða brennslustöðvar í Evrópu.

Plast sem er merkt PLA flokkast í dag með almennum heimilisúrgangi hjá SORPU og fer í urðun. Frá og með vorinu 2020 verða umbúðir og vörur úr PLA hins vegar hluti af vinnsluferli nýrrar gas- og jarðgerðarstöðvar höfuðborgarsvæðisins.

Lífplast ekki endilega lífbrjótanlegt

Algengur misskilningur er að plast sem á uppruna sinn í lífmassa (plöntum) sé sjálfkrafa lífbrjótanlegt eins og önnur lífræn efni. Svo er ekki því ýmsar gerðir lífplasts hafa í raun alveg sömu eiginleika og hefðbundið plast, þ.e. að vera sterkt og brotna ekki auðveldlega niður. Merkingar á slíku plasti geta t.d. verið bio-PE, bio-PET, bio-PA og bio-PP. Það þýðir þá að plastið er efnafræðilega samskonar og hefðbundið plast af þessum gerðum (PET, PA, PE og PP). Hráefnið í plastið er hins vegar úr endurnýjanlegri auðlind í stað jarðolíu. Slíkt plast er nú í auknum mæli notað í samsettum umbúðum. Sem dæmi geta plasttappar á drykkjarvörufernum verið úr bio-PE.

Bio-PE, bio-PET, bio-PA og bio-PP flokkast eins og hefðbundið plast hjá SORPU.

Niðurbrjótanlegt plast úr jarðolíu

PBAT er dæmi um plasttegund sem brotnar auðveldlega niður við ákveðin skilyrði og fellur undir skilgreininguna lífplast þó plastið eigi uppruna sinn í jarðolíu, óendurnýjanlegri auðlind. Það er talið brotna niður að fullu og er oftast notað í blöndu við sterkju (lífmassa). Það er m.a. notað í poka og matarfilmu og sem innsta lag í umbúðum og borðbúnaði úr sterkju.

PBAT plast flokkast með almennum heimilisúrgangi hjá SORPU.

„Oxo-biodegradable" plast

Á markaði eru plastpokar sem eru merktir „oxo-biodegradable“ og hafa verið seldir sem umhverfisvænir plastpokar. Þeir eru gerðir úr hefðbundnu plasti sem hefur verið blandað sérstöku íblöndunarefni (d2w) sem breytir efnisuppbyggingu pokanna þannig að niðurbrot gengur mun hraðar fyrir sig þegar plastið kemst í samband við súrefni. Evrópusambandið hefur nýlega boðað bann við slíku plasti þar sem vísbendingar eru um að það brotni ekki niður að fullu heldur í örsmáar einingar, s.k. örplast, sem getur valdið lífríkinu skaða. Oxo-biodegradable plast fellur því ekki undir skilgreininguna lífplast því það uppfyllir ekki skilyrðin um að vera að fullu lífbrjótanlegt.

Oxo-biodegradable plast flokkast með almennum heimilisúrgangi hjá SORPU.

Ekki töfralausn á umhverfisvandamálum

Umskipti úr hefðbundnu jarðolíuplasti yfir í plast sem á uppruna sinn í endurnýjanlegri auðlind (lífmassa) getur átt þátt í að færa okkur nær markmiðum um kolefnishlutleysi. Hins vegar er æskilegt að skoða allan lífsferil vöru eða umbúða þegar slíkt er metið og fleira kemur þar inn en hráefnið í plastið, t.d. landnotkun við öflun hráefnisins, framleiðsluferill vöru, flutningar og fleira. Þá er varasamt að ætla að það lífbrjótanlega plast sem til er í dag sé lausnin á umhverfisvandanum sem fylgir t.d. plasti í hafinu. Þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á niðurbrotsferli slíks plasts í náttúrulegu umhverfi benda flestar til að það brotni hægt eða ekki niður í slíkum aðstæðum. Í raun brotni það aðeins niður í stýrðum iðnaðarferlum, s.s. í jarðgerðarstöðvum. Í skýrslu sem unnin var fyrir sænsku ríkisstjórnina og kom út 2018 var ein meginniðurstaðan sú að ekki sé til það plast sem brotnar fullkomlega niður í náttúrulegu umhverfi, a.m.k. ekki innan þess tímaramma sem þarf til að öruggt sé að það valdi ekki skaða fyrir lífverur. Við þurfum því fyrst og fremst að horfa til notkunar okkar á plasti og finna leiðir til að draga úr þeirri sóun sem fylgir t.d. einnota vörum, sama hvers eðlis efniviðurinn í þeim er.

Dæmi um tegundir lífplasts, hefðbundins plasts og lífbrjótanlegs plasts má sjá á myndinni hér fyrir neðan (byggt á myndum úr ofangreindri skýrslu og European bioplastics).

PLA
PBAT

Meira rusl

Minnisblað
Hlutur Gámur Áætlað verð